Чәй серләре

Чәй — дөньяда судан кала иң күп кулланыла торган эчемлек. Бу гаҗәеп эчемлек турындагы берничә кызыклы факт белән танышыгыз:
1. Бөтенесе бер үсемлектән
Ак, яшел, улун, кара һәм пуэр чәйләре — барысы да **Camellia sinensis** дип аталган бер үсемлек яфракларыннан ясала. Аларның төсе һәм тәме яфракларны җыю вакытына һәм аларны эшкәртү (ферментациялау) ысулына гына бәйле.
Мөһим аерма: Ройбуш, каркаде яки төрле үлән чәйләре (мәсәлән, мәтрүшкә, каты үлән) чынлыкта чәй үсемлегенә керми, аларны "үлән төнәтмәләре" дип атау дөресрәк.
2. Очраклы ачыш
Чәйнең тарихы 5000 елга якын дип санала. Риваять буенча, Кытай императоры Шен Нонг кайнап торган су өстендә утырганда, җил аның казанына кыргый чәй агачы яфрагын очырып төшерә. Императорга килеп чыккан төнәтмәнең тәме һәм дәрман бирүче үзлекләре бик ошый.
3. Иң кыйммәтле чәй
Дөньядагы иң кыйммәтле чәй **"Да Хун Пао"** (Зур кызыл халат) дип атала. Бу Кытайның Уи тауларында үсә торган уникаль чәй. Аның бер килограммы 1 миллион доллардан артып китәргә мөмкин, чөнки дөньяда андый борынгы чәй куаклары берничә генә калган һәм алардан уңыш алу чикләнгән.
4. Чәй каплары (пакетлары) ничек барлыкка килгән?
Чәй пакетын 1904 елда Томас Салливан исемле чәй сәүдәгәре очраклы рәвештә уйлап тапкан. Ул клиентларына чәй үрнәкләрен ефәк капчыкларда җибәрә башлый. Клиентлар чәйне капчыктан чыгармыйча, турыдан-туры кайнар суга салып тәмлиләр һәм бу ысулны бик уңайлы дип табалар.
5. Төрле илләрдә чәй традицияләре
Бөекбритания: Инглизләр башта чәшкәгә сөтне, аннары гына кайнар чәйне салалар. Бу традиция кыйммәтле кытай фарфоры кайнар судан ярылмасын өчен барлыкка килгән.
Тибет: Биредә чәйне кайнар суга гына түгел, ә як (кутас) мае, тоз һәм солы оны кушып ясыйлар. Бу эчемлек бик туклыклы һәм суык тау климатында җылынырга ярдәм итә.
Төркия дөньяда җан башына иң күп чәй кулланучы ил булып санала. Алар чәйне нәни "армуду" (муртлач) дип аталган пыяла чәшкәләрдән эчәләр.
Татарларда чәй эчү гореф-гадәте
Татар халкы өчен чәй — аерым бер культура. Элек-электән кунак килгәч, өстәлгә иң беренче булып самавыр һәм чәй чыгарылган. Татарлар чәйне сөт белән, кабартма, коймак, чәкчәк һәм бал белән эчәргә яраталар. "Чәй иртәнге — җанның көзгесе" яки "Чәй эчкән — чирләмәс" дигән мәкальләр дә халыкның бу эчемлеккә булган олы мәхәббәтен күрсәтә.